Coğrafyamızın ortak kültürel mirası: Nevruz
Prof. Dr. Ali Temizel, “Nevruz diğer toplumlarda olduğu gibi Türk devletlerinde de kutlanmaktadır. Nevruz coğrafyamızın ortak kültürel mirasıdır” dedi
Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü tarafından “Nevruz” anma programı düzenlendi. Bu programda Fars Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ali Temizel tarafından “Coğrafyamızın Ortak Kültür Mirası: Nevruz” konulu bir konferans verildi. Bu konferansa Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mehmet Ali Hacıgökmen, Dekan Yardımcıları Doç. Dr. Hakan Kuyumcu, Dr. Öğr. Üyesi Erol Çöm Fakülte Sekreteri Abdulbaki Özdemir, Bölüm Başkanları, Öğretim Üyeleri ve öğrenciler dinleyici olarak katıldı. Konferansta konuşan Prof. Dr. Ali Temizel, “Nevruz, 2009 yılından beri İran, Hindistan, Pakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkiye, Irak, Türkmenistan, Tacikistan, Afganistan, Kazakistan ve Azerbaycan gibi kültür, dil ve din birliği olan 12 ülkenin ortak kültürel mirasıdır” dedi.
ORTAK KÜLTÜR NEVRUZUN ÖNEMİ
UNESCO’nun Nevruz kutlamalarını ortak kültürel miras olarak kabul etiğini kaydeden Prof. Dr. Ali Temizel konuşmasına şöyle devam etti. UNESCO tarafından 2009 ve 2016 yıllarında yapılan iki ayrı toplantıda alınan kararlarla Nevruz adı geçen 12 ülke adına dünyanın somut olmayan kültürel mirası listesine kaydedilmiştir. Böylece Nevruz’un İslam coğrafyasının 12 ülkesinde ortak kültürel miras olmasından sonra Bölgesel İşbirliği Teşkilatı ECO’nun yani EİT’nın ardından bölgede adı geçen ülkeler için en büyük ortak kültürel hareket alanını oluşturduğu tahmin edilmektedir. Bundan dolayı birincisi Türkiye’de olmak üzere “Nevruz ülkeleri uluslararası müzik festivali” ve uluslararası “Nevruz Kupası” futbol turnuvası etkinlikler düzenleyerek Nevruz konusundaki etkinliğimizi daha çok ortaya koyabiliriz. Toplumların ve milletlerin bazen yalnızca kendilerine özgü bazen de diğer toplum ve milletlerle ortak oldukları insanlık değerleri vardır. Bunların başında da ortak dinden ve ortak kültürden, ortak coğrafyadan, benzer mitolojiden dolayı birlikte kutlama geleneğini kazandıkları ve aynı zamanda sevinç ve coşkuyla kutladıkları dini ve milli bayramlar gelmektedir.Nevruz kutlamaları da bu tür ortak sevinç ve coşkulardan biridir.
NEVRUZ KUZEY YARIM KÜRENİN BAHAR BAYRAMIDIR
Farsça’da “yeni gün” anlamına gelen Nevruz, 21 Mart’ta Orta Asya, Orta doğu, Balkanlar, Kafkaslar, Türkiye, İran, Pakistan ve Hindistan gibi dünyanın kuzey yarım küresinde geniş bir coğrafyada yaşayan milletler tarafından kutlanan yılbaşı veya bahar bayramıdır. İslam öncesi dönemlerden günümüze kadar bölge milletlerinin ortak kültürlerinde yer alarak etkisini her geçen gün artırarak devam ettirmektedir. Tarihte pek çok devlet tarafından bayram veya gelenek olarak kutlanan Nevruz, çeşitli kültür çevrelerinde farklı etnik gruplarda farklı bir anlama ve muhtevaya sahip olmuştur. Kültürler arasındaki iletişim sonucunda çeşitli kültürlerin arasına karışmış ve o kültürler içinde benimsenerek yer edinmiştir. Nevruz diğer toplumlarda olduğu gibi Türk devletlerinde de kutlanmaktadır. Bunlardan Azerbaycan’da Novruz, Kazakistan ve Tacikistan’da “Navriz Meyrami” (Haypbız Meñpambı), Kırgızistan’da Nooruz, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde “Mart Dokuzu”, Kırım Türklerinde Navrez, Batı Trakya Türklerinde Mevris adları ile anılmaktadır. Arnavutluk’ta ise “Sultan Nevruz” olarak isimlendirilir.Burada Nevruz Bayramının savaşı, kavgayı ve düşmanca saldırıları ortadan kaldıracağı, Nevruzun binlerce yıldan beri barış ortamında kutlandığı, bölge ülkelerdeki insanların ortak değerlerinden biri olduğu ve bunun devam ettiğini hatırlamamız gerekir.
Bugün insan haklarının ihlal edildiği, insanların yerlerini ve yurtlarını terk etmek zorunda kaldığı, gözyaşının ve kanın dinmediği bu coğrafyada Nevruz gibi ortak değerlerin daha da önem kazandığı görülmektedir. Nevruz’un söz konusu bölgenin ve coğrafyanın ortak kültürü, ortak sevinci ve coşkusu olduğu unutulmamalıdır.”
NEVRUZ BOLLUK VE BEREKETİN SEMBOLÜDÜR
Nevruzun amacının birlikte yaşama isteğinin güçlenmesi ve dayanışmayı sağlamak olduğunu kaydeden Prof.Dr. Temizel, “Nevruz geleneklerin, göreneklerin, inançların sergilendiği bir bayramdır. Mesela Çarşamba Suri denilen yılın son çarşambasında güneş doğmadan suyun üzerinden atlanır. Bolluk ve bereketin işareti ve sembolüdür. Huzur ve barış havasının evrensel ölçülerde geliştirilmesidir. Bilindiği üzere ülkelerin dini ve milli bayramları vardır. Dini bayramlar aynı dine inan insanların ülke sınırı olmaksızın bütün dünya genelinde kutladıkları bayramlardır. Ama Nevruz gibi bir ülkenin sınırlarını aşan ve büyük bir coğrafyada kutlaması yapılan bayramlar, törenler ve coşkular bir ülke, bir kavim ve bir milletin adı zikredilerek kutlanmamalıdır. Kaynakların belirttiğine göre; Nevruz, tarih boyunca tabiat ile iç içe yaşayan ve tabiatı toprak, ateş, su, hava gibi dört ana unsur”dan sayan Türk dünyasının tamamında yaygın olarak kutlanan bir bayramıdır. Bu törenler, bahara duyulan özlemi anlattığı kadar, bir takvim değişikliğini de ifade eder. Burada dikkati çeken husus, “baharın başladığı zaman”dır.Türkler, bu takvim değişikliğini “toprağın uyandığı gün” ile özdeşleştirmişler. “Varoluş ve diriliş günü” şeklinde algılamışlardır. Böylece Nevruzu yaratılış felsefesi diyebileceğimiz manevî bir kimlikle donatmışlardır.
Nevruz, Yenisey-Orhun çevresinden, Altaylara, oradan da Hun Türklerinin Avrupa’ya yürümesiyle Macaristan’a ve Balkanlar’a ulaşmıştır.
800’lü yıllardan itibaren Hazar’ın güneyinden Anadolu’ya ve Mezopotamya’ya taşınarak daha geniş bir coğrafyaya yerleşmiştir. İslamiyet’i kabul etmiş olan Türk topluluklarında bu törenler, dinî öğreti ile çatışmamak için, sürgün avı, toy, şölen, yuğ vb. gibi âdetlerden biri olarak devam edegelmiştir. Kaynaklara göre; Selçuklularda Nevruz bayramının eğlencelerle kutlandığı, şenlikler yapıldığı, özel yemekler pişirildiği, özel hediyeler alınıp verildiği bilinmektedir. Selçuklularda yılbaşı, güneşin Koç burcuna girdiği gün olan Nevruz günü olarak kabul edilmiştir. Osmanlı devrinde de Nevruz, çok canlı biçimde kutlanılmıştır. Çeşitli kaynaklarda Osmanlı padişahlarının Nevruz tebriklerini kabul ettiklerini, halkın arasına katılarak Nevruz coşkusuna ortak olduklarını kaydetmekte ve padişahın katıldığı bu törenlere Nevruz-ı Sultânî isminin verildiği belirtilmektedir. Bütün coğrafyamızın ortak bayramı olan Nevruz, kutlu olsun.”
İBRAHİM BÜYÜKEKEN
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.