İl Halk Kütüphanesi Salonundaki programın açılış konuşmasını yapan Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü, Lozan üzerinde yapılan spekülasyonlara dikkat çekerek “Hezimet mi yoksa zafer mi olduğu çok tartışılan Lozan gerçeğini Caner Hocamdan dinleyerek aydınlanacağız” dedi.
Lozan’dan on sene sonra kaleme alınan hatıralarında İnönü’nün, anlaşmanın seyrine dair önemli bilgiler verdiğini de aktaran Arabacı “Bizim heyet Lozan’a herkesten bir hafta önce gidiyor ama diğerleri geç gelince boşlukta kalıyorlar. Bu arada İnönü gelen davet üzerine Paris’e gidiyor. Bir başka önemli detay; İnönü bütün görüşmelerinde heyecan içinde herkese ‘Sulh olacak mı’ diye sormuş. Bu durum Türk heyetinin sulhla ilgili endişeler taşıdığı hissi uyandırıyor” dedi.
İNGİLTERE ÇOK TAVİZ KOPARDI
Devletin tanınmasını olmazsa olmaz olarak görerek giden Türk heyetinin taviz üstüne taviz verdiğini öne süren Arabacı “Heyetin başındaki İnönü’nün hiçbir diplomasi tecrübesi yoktu ve karşılarında kurt politikacılar vardı. Buna bir de Türkiye’nin sulh ve tanınma arzusu eklenince haklı olduğumuz konularda bile, başını İngiltere’nin çektiği devletler çok fazla taviz kopardılar” diye konuştu.
Türkiye’nin, Yunan ordularını giydirip kuşatan, besleyip savaşa hazırlayan Patrikhane’yi ihanet merkezi olarak kabul ettiğini ve Lozan’a yurt dışına çıkarılması teziyle gidildiğine işaret eden Arabacı “Fakat bu kararlılığı Türkiye savunamadı ve Patrikhane Türkiye’de bırakıldı. Balkan Harbinde sınır komisyonunda bulunan, Ermenilerle ve Ruslarla yaptığı antlaşmalarla tecrübe kazanmış olan Kazım Karabekir Lozan’da masada olsaydı bu kadar tavizkar olmazdı diye düşünmeden edemiyoruz” dedi.
Çanakkale ve İstanbul Boğazları meselesi görüşülürken, İngiltere’nin Boğazların Uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmesini teklif etmesine Türk heyetinin yakınlık göstermesi üzerine, Rusya’nın bu konuda Türkiye’yi savunan tezler ortaya sürdüğünü ifade eden Arabacı “Rus diplomat Türk heyetine dönerek ‘Tavrınız Damat Ferit’in politikalarına ne çok benziyor’ demiş ve Lozan’daki duruşları konusunda Türk heyetini eleştirmiştir” dedi.
Lozan mutabakat metninin bir nüsha olarak tanzim edilip Fransa’ya emanet edildiğini anlatan Arabacı “2. Lozan görüşmelerinde İnönü, dönemin Başbakanını baypas edip müşavereyi Meclis Başkanı ile sürdürdü. İnönü Ankara’ya döndüğü gün de Başbakan ‘Ben Sivas’a gidiyorum’ diyerek onu karşılamadı. Muhtemel ki aralarında Lozan’a dair ihtilaf vardı” ifadelerini kullandı.
HABER MERKEZİ